Reis met me mee naar ver weg en dichtbij...

SHKODER, ALBANIE

BOUWEN AAN EXPERIMENTELE EXPRESSIE: kunstproject met patiŽnten psychiatrisch ziekenhuis Shkoder AlbaniŽ

(fragment)

In gedachten had ik van te voren mijn verwachtingen ingevuld en ingekleurd met poep aan de muren; een droefgeestige situatie. Men had gezegd dat het er erg was. Het psychiatrisch ziekenhuis in Shkoder, AlbaniŽ. Ik tref een verwaarloosd gebouw aan; om er te komen moet onze auto -via het terrein van het plaatselijke algemene ziekenhuis- manoeuvreren tussen gaten en keien. De slechte staat van de toegangsweg voorspelt de toestand van verval. De architectuur buiten moet ooit speels en spannend zijn geweest; als een geschakelde blokkendoos rijst het gehavende Oostblokgrijs uit haar omgeving. Een cilindrisch trapportaal waarin het betonrot door verroest ijzeren stellages bij elkaar wordt gehouden en tralies voor de ramen op de verschillende verdiepingen. Hier wonen mensen.

Binnen ervaren we een warm onthaal. Iedere impuls van buitenaf is meer dan welkom en wordt door de patiŽnten als een hoogtepunt ervaren. Ik krijg het gevoel dat ik ook echt welkom ben en dat hetgene wat ik wil gaan doen dankbaar zal worden ontvangen. Morgen start ik met een kunstproject. Met behulp van experimentele druktechnieken wil ik samen met een aantal patiŽnten een 'nieuwe' stad bouwen. Inspiratie is datgene wat Tirana me biedt: een veelheid aan vierkantjes, raampjes, herhalingen en alles wat dies meer zij geometrisch is. Genoeg beeldaspecten om thematisch en inhoudelijk mee aan de slag te kunnen. En dan al die kleuren!

De volgende dag: in de gangen liggen wat mensen op de grond, sommige gehurkt, sommige op de fletse bank. De actieven en nieuwsgierigen weten ons meteen te vinden. Terwijl we onze materialen klaarleggen, worden we geobserveerd, bevoeld en ondervraagd in het Albanees. Het verrassingeffect van de monotype-techniek werkt: een van de patiŽnten die een aantal standaardzinnen Engels spreekt, roept in herhaling: "I'm confused!!" Op de tafels verschijnen langzaam bouwwerken in inkt, nadat de patiŽnten gedegen met de zelfgeknipte vormpjes hebben geschoven. Een aantal blijft rollen en blijft zich verbazen over datgene wat vanuit het dunne papier tevoorschijn komt.

Merrita vraagt steeds of ze onze horloges mag hebben. We leggen haar uit dat we er aan gehecht zijn. Nana heeft zich flink ingepakt voor de tijd van het jaar. Terwijl ik bijna het loodje leg -binnen stijgt de temperatuur tot 40 graden- en ik boven de geur van urine, chloor en kamfer probeer uit te komen, rent zij heen en weer met een dik vest over haar wollen jurk. Panty's met gaten en ladders en daaroverheen gebreide sokken. Ze gooit eerst een emmer water door het raam om vervolgens hartverscheurend te gaan zingen. Een half uur lang. Bobin schreeuwt: "I hate that noise!" Ik duw twee sponsjes tegen zijn oren. Nana echoot nog lang door.

De volgende dag gaan we aan de slag met diverse sjabloneertechnieken. Ook hier is het effect weer groots. Gestaag worden de bouwstenen voor een nieuwe stad gecreŽerd. Af en toe verdwijnt een patiŽnt om niet meer terug te komen, af en toe schuift er iemand zwijgend aan. Merrita zegt dat ik haar mijn horloge heb beloofd en dat ze' m nu wil hebben. Ik zeg dat ze dat verzonnen heeft, maar ik beloof haar de volgende keer eentje mee te nemen. De volgende keer, want ik weet zeker dat ik hier terug kom.

Terwijl iedereen bezeten bezig is, probeer ik op de grond een bepaalde orde te scheppen. Ik plak de diverse onderdelen aan elkaar en bouw de stad. Tussen de plasjes urine en de uitgetrapte peuken. Bijna alle patiŽnten roken. Hun enige genot. Uit een van de kamers een aantal oerschreeuwen. Ik wil het niet weten.

Ik plak hier en daar wat stukjes papier vast en Dora pulkt ze net zo snel weer los. Het is haar blijkbaar niet naar de zin. Ik spreek haar streng toe en probeer met mijn mimiek te benadrukken dat ik boos ben. Ze lacht me uit en gaat gewoon door met het lospeuteren van de opgeplakte raampjes. De stilte is wedergekeerd. Het zingen en schreeuwen is even gestopt. Ik leg de laatste hand aan het uiteindelijke resultaat.

(het laden van beide filmpjes kan even duren, maar de moeite om op te wachten)

 

het uiteindelijke resultaat:
2500 x 650 mm

Iedereen trots!

 

mijn eigen impressies: (toch nog heel even tijd om af en toe te tekenen)

 

 

archief

Momenteel ben ik druk bezig met de voorbereidingen van een werkreis naar Albanie. Op woensdag 22 juli vertrekken we. Na Tirana (lees hieronder meer over de ongelooflijke impuls aan inspiratie) ga ik in het psychiatrisch ziekenhuis in Shkoder (in het uiterste noorden van Albanie) een aantal workshops met de patienten realiseren. Uiteraard is architectuur het uitgangspunt, maar dan toegespitst op de beleving van de patient en zijn/haar omgeving. De taalbarriere dwingt me tot een werkvorm waarin de beschermende factoren van leven, beleven, wonen en kijken uitgangspunt voor therapeutische creatie zijn (ipv creatieve therapie). Ik ben benieuwd.

Vooralsnog verheug ik me op de bizarre beschilderde architectuur van Tirana, als een soort gepaste inleiding op wat ik zelf met de patienten hoop te experimenteren (druktechnisch) En dit gaat er allemaal mee >>

Binnenkort (als ik weer terug ben; ter plaatse geen mogelijkheid tot het bijhouden van een blog of deze site) hier een uitgebreid verslag.

NIEUWE SPIRIT NA VERFBEURT: Sinds Tirana een kunstenaar als burgemeester heeft, zijn de communistische flats bont beschilderd en bloeit de commercie langzaam op. >> Kijk, dat is nu inspiratie. Even een aantal afbeeldingen om aan te geven waar ik een goed gevoel van krijg (uiteraard realiseer ik me de keerzijde, lees het artikel eronder)

 

Te stellen dat de Albanese hoofdstad Tirana langs het riviertje de Lana een radicale opknapbuurt heeft ondergaan, gaat niet ver genoeg. Het is een metamorfose. Wie zo'n tien jaar geleden langs het dwars door het centrum lopende modderige stroompje liep, begreep meteen waar de bijnaam 'Derde Wereld-stad op Europese bodem' vandaan kwam. Welbeschouwd was de Lana een walmende vuilnisbelt. De oevers waren illegaal volgebouwd met allerhande krakkemikkige bouwsels. Langs de rivier werd letterlijk alles verhandeld.

De harde communistische dictatuur van Enver Hoxha (1908-1985) was opgevolgd door een chaotisch straatkapitalisme. De langs het riviertje lopende Bajram Curri-boulevard was een stoffige hobbelweg waar stokoude Mercedessen en paardenkarren slalomden, om enorme kuilen in het asfalt te omzeilen. Langs de boulevard prijkten rijen oerlelijke communistische woonblokken, op instigatie van wijlen Enver Hoxha opgetrokken in onaantrekkelijke roodbruine steen.. De meest vergaande metamorfose ondergingen evenwel de communistische woonblokken: die zijn in felle kleuren beschilderd. De flats van Hoxha behoorden vroeger tot de grauwste van Europa, tegenwoordig zijn ze met afstand de opvallendste en kleurrijkste. Je ziet ze met Mondriaan-blokken, met regenbogen, met yin-en-yangmotieven, als lapjesdekens, met internationale vlaggen, met palmbomen, met pijlen, met abstracte figuren, met slogans in sierletters. In die beschilderde flats hebben cafť's, eetetablissementen en kledingwinkels de deuren geopend.

Brein achter de opknapbeurt van de stad is Edi Rama, 41, kunstschilder, parttime rapmuzikant, non-conformist. Na de val van het Albanees communisme had hij jarenlang zijn atelier in Parijs. In 2000 trad hij aan als burgemeester van Tirana. Onder Rama's leiding veranderden grote stukken van Tirana zo drastisch dat hij in 2004 door de organisatie World Mayor werd uitgeroepen tot beste burgemeester ter wereld. 'Ik laat de stad in felle kleuren beschilderen om mensen wakker te schudden', zegt Rama. 'Ik doe dit opdat een hele generatie jongeren van Tirana gaat houden'De sfeer in de hele stad is veranderd.'

Tegenstanders verwijten Rama effectbejag. Aan essentiŽle problemen, zoals de drinkwatervoorziening, doet hij niets. Hij laat flats langs de belangrijke verkeersaders beschilderen. Maar daarachter liggen dezelfde onverharde straten als vroeger, met dezelfde vervallen woonblokken. Werkloze mannen zitten daar nog de hele dag buiten te schaken en te dobbelen. Vrouwen sjouwen met jerrycans de trappen van liftloze flats omhoog als er weer eens geen water is. Op straat wordt nog steeds alles verhandeld: tl-buizen, wc-potten, bankstellen, kleren, toiletartikelen, autobanden, ijskasten

Alles op zijn tijd, zegt Rama, die openlijk heeft verklaard de hele stad te willen beschilderen. 'Ik kan van Tirana niet de mooiste stad van Europa maken, maar wel zo'n interessante stad dat je er als buitenlander op zijn minst een kijkje wilt nemen.' Wat overŠl in de stad is veranderd, is het verkeer: er zijn meer auto's dan ooit te voren. Het communistische AlbaniŽ was nagenoeg autoloos. Veel van de huidige Albanese automobilisten zijn in de jaren negentig zonder rijbewijs achter het stuur gekropen. Wie deze unieke combinatie van 'Mondriaan en India' wil gaan bezichtigen, moet goed uitkijken bij het oversteken.

(bron: Volkskrant)

materialen om mee te montypen en experimentele druktechnieken uit te voeren:

bovenstaand laat ik achter (behalve de linoroleltjes die ik van de Elimschool Nieuwerkerk aan den IJssel mocht lenen)

daarbij: grote vellen A2 dun en dik papier
allerlei restjes karton om vormen mee te knippen
snijborden
sponsen om mee te sjabloneren

naar boven